تحقیق عرفان در افق اندیشه استاد شهید مرتضی مطهری (ره)

...دانلود...

تحقیق درباره عرفان در افق اندیشه استاد شهید مرتضی مطهری (ره)

فرمت فایل: Word (قابل ویرایش) تعداد صفحات: 29 صفحه

در این جا بر آن شده ایم تا عرفان را از دیدگاه استاد شهید مطهری بررسی کرده، به تبیین نگرش ها وگرایش های عرفانی او بپردازیم؛ چه این که استاد، عرفان را از نوع شناخت شهودی و مبتنی بر سیر و سلوک عملی دانسته تا انسانِ عارفِ سالک، از مرحله فهمیدن به منزل رسیدن و دیدن تکامل یافته، به مقام توحید درمراتب گوناگون نائل شود که عرفان را با توحید ناب و انسان کامل نسبتی تام و تمام خواهد بود و در این جهت برخی ازاصول عرفانی از وحدت شخصی وجود، سلوک و شهود، ریاضت و عشق و محبّت بررسی شده و استاد، مقوله وحدت وجود را در مقام تصوّر و تصدیق از نوع سهل و ممتنع دانسته، معتقد است: بسیار اندکند کسانی که به حقیقت معنا و ماهیت آن می پردازند.

به اعتقاد استاد، عرفان با تصوّف فرق دارد و اوّلی را مقوله ای فرهنگی و دومی را اجتماعی می داند و به شدّت برنظریه اصالت، استقلال و غنای عرفان اسلامی و زایش و رشد و بالندگی عرفان اسلامی از دامن فرهنگ و آموزه های قرآنی روایی تأکید دارد و نظریه بیگانه بودن عرفان با آموزه های اسلامی یا التقاطی و تلفیقی بودن عرفان اسلامی با عرفان های هندویی، مسیحی و… را نقد کرده، نمی پذیرد؛ اگر چه تأثیر و تأثّر فرهنگ های اخلاقی عرفانی را با عرفان اسلامی قبول دارد.

و نیز در این مقاله بر آن شدیم تا به تجلیّات و نماد و نمونه ای از گرایش های عرفانی استاد شهید مطهری و تحوّل تکاملی اندیشه، انگیزه و عمل وی از حکمت به عرفان به ویژه در اواخر عمر گرانبهایش اشاراتی داشته باشیم.

واژگان کلیدی: عرفان، وحدت وجود، ریاضت، عشق و محبّت، اخلاق، حکمت و فلسفه و…

مقدّمه

تفسیری که از شاکله و شخصیت استاد شهید مطهری در اذهان خاص و عام وجود دارد، این است که او راشخصیت فلسفی و حکمی می دانند و همین بُعد وجودی استاد، ظهور بیش تری دارد و اکثر نوشته ها و گفته های آن متفکّر بزرگ نیز از خردورزی و عقل گرایی او در تبیین اندیشه و بینش و حتّی گرایش های دینی حکایت می کند که حکمت اندیشی و فلسفه ورزی او بر هیچ اهل معرفتی پوشیده نیست؛ امّا به این معنا نیست که در عرصه ها و ساحت های دیگر از مطالعات، اظهارنظر و تضلّع ویژه بهره مند نبوده است؛ بلکه شخصیت جامع الاطراف شهید مطهری جواز ابراز اندیشه و اظهار رأی صائب و ثاقب وی را در ابعاد گوناگون تفکّر دینی نیز منطقی و معقول می نماید؛ به ویژه این که گرایش های علمی و عملی استاد شهید به مقوله عرفان پژوهی در اواخر عمر شریفش، موارد معیار سنجش، و ارزیابی، استخراج و تبیین دیدگاه های عرفانی او را نیز مطلوب، بلکه ضرور می کند؛ افزون بر این که از صاحب نظری و کارشناسی ژرف اندیش، با گستره علمی و مطالعاتی فراوان، نیازشناسی، زمان شناسی و درک و درد دینی که استاد داشت، انگیزش بیش تری را فراروی ما می نهد تا نگرش ها و گرایش های عرفانی سلوکی وی را بیش از پیش مورد کاوش معرفتی قرار دهیم و این ساحت معرفتی شهید مطهری نیز به اصحاب معرفت و ارباب فضیلت و دانش پژوهان و حقیقت جویان معرّفی شود؛ چه این که در آثار و اثمار گونه گون گفتاری و نوشتاری یا بیانی و بَنانی آن متفکّر اسلام شناس، مواضع گوناگونی یافت می شود که زمینه ها و بسترهای کافی را در حصول و تبیین این وجه شخصیتی وی در اختیار ما می نهد. بدیهی است ذهن و زبان و قلم استاد به تفکیک قلمرو و گستره هر کدام از فلسفه و عرفان و حکمت عقلی وشهودی به طور کامل آشنا بود و التزام عملی استاد در رهاوردهای علمی اش در امتیاز مقوله های حکمی عرفانی کاملاً مشهود است؛ امّا چه توان کرد که اشتراکات فراوان در حوزه های نظری هر کدام از معرفت فلسفی و عرفانی و این که زبان عرفان فلسفه و فلسفی است (مطهری، 1362: ص 190) ، زمینه های لازم را در نوع نگرش ها وگرایش های استاد به صورت جامع فراهم ساخت؛ به ویژه آن که راه برهان و عرفان و معرفت استدلالی و ذوقی را مانعهالاجتماع ندانسته، هر دو را دارای ارزش معرفتی قلمداد می کرد و حتّی معتقد بود که ترجیح یکی بر دیگری، از نظر علمی و معرفتی بیهوده است:

لینک کمکی
لیست پایان‌نامه‌ها